خانه » بیماری » شوک علایم، اقدامت اولیه و درمان
شوک علایم، اقدامت اولیه و درمان

شوک علایم، اقدامت اولیه و درمان

شوک علایم، اقدامت اولیه و درمان از نظر پزشکی شوک شرایطی است که در آن بافت های بدن اکسیژن و مواد مغذی کافی برای حفظ عملکرد سلول ها دریافت نمی کنند. این نهایتا به مرگ سلولی، نقص عملکرد اندام ها و سرانجام در صورت عدم درمان اختلال عملکرد کل بدن و مرگ منتهی می شود اما مفهوم آن در باور عامه یک واکنش عاطفی شدید به موقعیتی استرس آور یا خبر بد است. در این مطلب از مجله سلامت ما شما را با علایم، اقدامت اولیه و درمان شوک آشنا خواهیم کرد.

اقدامت اولیه شوک

اقدامت اولیه شوک

نحوه عملکرد بدن

– سلول‌ها برای انجام عملکردشان به دو چیز نیاز دارند: اکسیژن و گلوکز. این به سلول‌ها اجازه می‌دهد انرژی تولید کنند و وظایف خاص خودشان را انجام دهند.

– اکسیژن هوا از طریق ریه‌ها وارد بدن می‌شود. مولکول‌های اکسیژن از کیسه‌های هوای ریه عبور می‌کنند و وارد کوچک‌ترین رگ‌های خونی – مویرگ‌ها – می‌شوند و توسط سلول‌های قرمز خون جمع آوری و به مولکول‌های هموگلوبین متصل می‌شوند.

– سلول‌های قرمز خون با عمل پمپاژ قلب با فشار در داخل بدن جریان پیدا می‌کنند و اکسیژن را به سلول‌های تمام بافت‌های بدن می‌رسانند.

– آن گاه هموگلوبین دی‌اکسید کربن، مواد زائد سوخت و ساز، را می‌گیرد که بعد آن را به ریه‌ها پس می‌دهد و از طریق باز دم به هوا باز می‌گرداند. دوباره کل همین چرخه آغاز می‌شود.

– گلوکز از طریق غذاهایی که می‌خوریم در بدن تولید می‌شود. گلوکز در جریان خون حرکت می‌کند و از مولکول‌های انسولین برای «باز کردن درب» استفاده می‌کند و از همان جا وارد سلول می‌شود تا انرژی لازم برای سوخت و ساز سلولی را فراهم کند.

علت‌های به وجود آمدن شوک

چه وقت مشکل پیش می‌آید

اگر به سلول‌ها اکسیژن نرسد، به جای استفاده از سوخت و ساز هوازی (با اکسیژن) برای کار کردن، سلول‌ها از روش بی‌هوازی (بدون اکسیژن) برای تولید انرژی استفاده می‌کنند. متاسفانه، اسید لاکتیک به عنوان محصول فرعی سوخت و ساز بی‌هوازی شکل می‌گیرد. این اسید تعادل اسیدی خون را تغییر می‌دهد، آن را اسیدی تر می‌کند، و می‌تواند به وضعیتی منجر شود که در آن سلول‌ها شروع می‌کنند به نشت مواد شیمایی سمی در جریان خون، و باعث آسیب دیدن دیواره‌ی رگ‌های خونی می‌شوند. فرایند بی‌هوازی نهایتا به مرگ سلول‌ها منجر می‌شود. اگر سلول‌های زیادی بمیرند، ارگان‌های بدن دچار اختلال می‌شوند، و بدن دچار نقص عملکرد می‌شود، و نهایتا مرگ اتفاق می‌افتد.

به سیستم قلبی عروقی بدن خود به دید پمپ روغن خودرو نگاه کنید. برای کارکرد بهینه و کافی، پمپ الکتریکی باید کار کند تا روغن پمپاژ شود، باید روغن کافی وجود داشته باشد، و خط روغن باید بی‌تغییر بماند. اگر هر یک از این مولفه‌ها دچار مشکل شوند، فشار روغن افت می‌کند و ممکن است موتور آسیب ببیند. در بدن، اگر قلب، رگ‌های خونی، یا جریان خون دچار نقص شوند، آن‌گاه مرگ اتفاق خواهد افتاد.

کجا مشکل پیش می‌آید؟

سیستم اکسیژن رسانی به سلول‌های بدن به طرق مختلفی ممکن است دچار مشکل شود.

– مقدار اکسیژن موجود در هوای استنشاقی ممکن است کاهش پیدا کند.

– مثال‌ها شامل تنقس در ارتفاعات یا مسومیت مونوکسید کربن می‌شوند.

ریه ممکن است قادر نباشد اکسیژن را به جریان خون انتقال بدهد.

مثال‌هایی از علل آن عبارتند از

– ذات الریه (یک نوع عفونت ریه)

– نارسایی احتقانی قلب (ریه از مایع یا اِدِم ریه پر می‌شود)

– تروما به همراه اختلال یا کبودی ریه

– آمبولی ریه

ممکن است قلب قادر نباشد به اندازه‌ی کافی خون را به بافت‌های بدن پمپاژ کند.

مثال‌های این علت شوک عبارتند از

– حمله‌ی قلبی که در آن بافت ماهیچه از بین می‌رود و قلب نمی‌تواند با قدرت کافی بتپد و خون را به سرتاسر بدن پمپاژ کند.

– اختلال در ریتم قلب وقتی رخ می‌دهد که قلب نتواند به شیوه‌ای هماهنگ بتپد.

– التهاب کیسه‌ی اطراف قلب (پریکاردیت) یا التهاب عضله‌ی قلب به خاطر عفونت‌ها یا سایر علل، که در آن ظرفیت‌های تپش کارآمد قلب از دست می‌رود.

ممکن است سلول‌های قرمز کافی در خون نباشد. اگر سلول‌های قرمز خون کافی نباشند (کم خونی)، آن گاه با هر تپش قلب اکسیژن کافی به بافت‌ها نخواهد رسید.

مثال‌های مربوط به این علت عبارتند از

– خونریزی حاد و مزمن،
– عدم توانایی مغز استخوان برای تولید سلول‌های قرمز خون، یا
– افزایش تخریب سلول‌های قرمز خون در بدن (به عنوان مثال، بیماری کم خونی داسی شکل).

ممکن است مایعات دیگر نیز به اندازه‌ی کافی در خون موجود نباشند. جریان خون حاوی سلول‌های خونی (قرمز، سفید، و پلاکت)، پلاسما (که بیش از ۹۰٪ آن آب است)، و پروتئین‌ها و مواد شیمایی مهم بسیاری است. کمبود آب یا دی‌هیدارته شدن بدن می‌تواند باعث شوک شود.

رگ‌های خونی ممکن است قادر نباشند فشار کافی را درون دیواره‌های خود که به خون اجازه‌ی پمپاژ شدن به باقی نقاط بدن را می‌دهد حفظ کنند. در حالت عادی، دیواره‌ی رگ‌های خونی برای آن که اجازه دهند خون بر خلاف گرانش زمین به نواحی بالای قلب پمپاژ شود تحت تنش است. این تنش تحت کنترل سیستم عصبی مرکزی ناخودآگاه است، و بین فعالیت دو ماده‌ی شیمیایی آدرنالین و استیل کولین در حالت توازن و تعادل است.

اگر سیستم آدرنالین با مشکل مواجه شود، آن وقت دیواره‌ی رگ‌های خونی گشاد می‌شود و خون در قسمت‌هایی از بدن که به زمین نزدیک‌تر هستند جمع می‌شود، و ممکن است بازگشت آن به قلب و پمپاژ مجدد به سایر قسمت‌های بدن با مشکل مواجه شود.

علایم شوک

علایم شوک

انواع شوک

۱. شوک هیپوولمیک

۲. شوک هموراژيک

۳. شوک کاردیوژنیک

۴. شوک نوروژنیک

۵. شوک هیپوگلیسمی و ازدیاد قند خون

۶. شوک آنافیلاکتیک

علائم شوک

شوک به عنوان متابولیسم غیرعادی در سطح سلولی تعریف می‌شود. چون اقدام در راستای رفع مشکلات سلولی به طور مستقیم کار ساده‌ای نیست، علائم شوک اقدامات و نشانه‌های غیر مستقیم عملکرد سلولی هستند. شوک مرحله‌ی پایانی تمام بیماری‌ها است، و علائم اغلب به علت اصلی بروز شوک بستگی دارند.

علائم حیاتی

وقتی بیمار مراحل مختلفی از شوک را پشت سر می‌گذارد، علائم حیاتی تغییر می‌کنند. در مراحل اولیه، بدن سعی می‌کند با حرکت دادن مایعات از درون سلول‌ها به داخل جریان خون و با تلاش برای حفظ فشار خون در محدوده‌ی نرمال تغییرات را جبران کند. اما ممکن است افزایش خفیفی در ضربان قلب به وجود بیاید. به عنوان مثال، اهدای خون. یک واحد خون (حدودا ۱۰٪ از حجم خون بدن) برداشته می‌شود، با این وجود بدن به خوبی کمبود آن را جبران می‌کند، به جز وقتی که سرگیجه‌ی خفیفی احساس می‌شود که آن‌ هم اغلب با نوشیدن مایعات بر طرف می‌شود. مثال دیگر ورزش کردن و غفلت از نوشیدن مایعات کافی است که در نتیجه‌ی آن احساس خستگی در انتهای روز بروز پیدا می‌کند.

وقتی بدن قدرت جبران را از دست می‌دهد، سرعت تنفس سریع تر می‌شود و همین که بدن سعی می‌کند اکسیژن بیشتری برای سلول‌های قرمز خون باقیمانده جمع‌آوری کند و آن‌ها را به سلول‌ها تحویل دهد، تاکی‌کاردی (تند تپشی) قلب افزایش می‌یابد. متاسفانه، با از کار افتادن مکانیسم جبرانی، فشار خون شروع به کاهش می‌کند.

عملکرد بدن

سلول‌ها اکسیژن کافی دریافت نمی‌کنند و ارگان‌هایی که وجودشان وابسته به اکسیژن است از کار می‌افتند. ممکن است تمام اعضای بدن تحت تاثیر قرار بگیرند.

– وقتی مغز تحت تاثیر قرار می‌گیرد، ممکن است بیمار گیج شود یا هوشیاری خود را از دست بدهد (کما).
– ممکن است درد در قفسه‌ی سینه به وجود بیاید چون خود قلب میزان کافی اکسیژن دریافت نمی‌کند.
– ممکن است اسهال رخ بدهد چون روده‌ی بزرگ به خاطر افت فشار خون تحریک می‌شود.
– کلیه‌ها ممکن است دچار اختلال شوند و بدن نتواند ادرار تولید کند.
– پوست سرد و رنگ پریده می‌شود.

تشخیص شوک

رویکرد رایج نسبت به بیمار شوک شده مستلزم آن است که همزمان با تشخیص درمان نیز انجام بشود. لازم است که دلیل اصلی بیماری شناسایی شود. گاهی این دلیل مشخص است، مثلا، شخص قربانی تروما که از زخم او خونریزی شدیدی جریان پیدا کرده است. در سایر مواقع، تشخیص دشوار است. نوع آزمایش‌ها به شرایط اصلی بستگی خواهد داشت.

اغلب تشخیص از طریق سابقه‌ی پزشکی صورت می‌پذیرد. یک معاینه‌ی جسمی کامل انجام خواهد شد و علائم حیاتی بیمار تحت نظارت و کنترل قرار خواهد گرفت.

– علائم حیاتی مانیتور شده‌ی بیمار احتمالا شامل فشار خون ادامه دار و کنترل ضربان قلب، و اندازه‌گیری میزان اکسیژن می‌شوند. ممکن است کاتترهای مخصوصی به درون رگ‌های بزرگ گردن، سینه،‌ بازو، یا کشاله‌ی ران وارد کنند و تا نزدیک قلب یا داخل شریان ریوی آن را بکشانند تا فشار ناحیه‌ی نزدیک به قلب را اندازه بگیرند، که ممکن است شاخص بهتری برای وضعیت مایعات بدن باشد. کاتترهایی را نیز ممکن است داخل شریان‌ها وارد کنند تا فشار خون را به نحو مستقیم‌تری اندازه بگیرند. برای میزان بیرون‌دهی ادرار ممکن است لوله‌هایی در مثانه کار گذاشته شوند.

– آزمایش‌های خون آزمایشگاهی انجام خواهند شد (نوع آن به بیماری یا ناراحتی اصلی بستگی دارد).

– ممکن است بسته به بیماری اصلی آزمایش‌های رادیولوژی انجام شوند.

خود درمانی شوک در خانه

اگر با شخصی برخورد کردید که شوک شده بود، اولین واکنش‌تان باید تماس با اورژانس باشد. خود درمانی در خانه کار درستی نیست.

شخص را در یک مکان امن دراز کنید و سعی کنید او را گرم و راحت نگه دارید.

اگر بیمار بیدار نیست، نفس نمی‌کشد، و هیچ ضربانی ندارد، بهتر است که طبق دستورالعمل‌های هلال احمر فشار بر قفسه‌ی سینه را آغاز کنید. اگر قابل دسترسی و ممکن بود کسی را بفرستید تا یک دستگاه شوک الکتریکی خارجی خودکار (AED) بیاورد.

درمان شوک

درمان شوک

درمان شوک

پرسنل اورژانس پیش بیمارستانی (EMS) در زمینه‌ی ارزیابی اولیه بیمار شوک شده به خوبی تمرین دیده‌اند. اولین اقدام اطمینان از آن است که علائم اولیه ارزیابی شده‌اند. این علائم اولیه عبارتند از:

– مجرای تنفسی: ارزیابی این که آیا بیمار به قدری هوشیار هست که خودش بتواند نفس بکشید و / یا آیا چیزی راه دهان یا بینی او را مسدود کرده است یا خیر.

– تنفس: ارزیابی میزان تنفس و این که آیا به تنفس دهان به دهان یا دخالت‌های پزشکی جدی تر مانند کیسه‌ی هوا و ماسک اکسیژن یا لوله‌گذاری نیاز است یا خیر.

– جریان خون: ارزیابی کیفیت فشار خون و تعیین این که آیا برای رساندن مایع یا داروهایی جهت کمک به فشار خون به تزریق داخل وریدی نیاز است یا خیر.

– اگر خونریزی آشکاری وجود دارد، سعی کنید آن را با فشار مستقیم کنترل کنید.

– برای حصول اطمینان از آن که قند خون پایین وجود ندارد به یک دستگاه تست قند خون (انگشتی) نیاز است.

– در بخش اورژانس، تشخیص و درمان به صورت همزمان انجام می‌شود.

– بیماران با استفاده از اکسیژن رسانی از طریق کانال بینی، یک ماسک صورت، یا لوله گذاری درمان خواهند شد. روش و مقدار اکسیژن برای حصول اطمینان از این که اکسیژن کافی برای بدن جهت استفاده وجود دارد سنجیده می‌شود. همچنان، هدف اکسیژن رساندن به تک تک مولکول‌های هموگلوبین است.

– اگر خونریزی (هموراژ) دلیل حالت شوک باشد ممکن است خون تزریق شود. اگر دلیل آن خونریزی نباشد، برای تقویت کردن حجم مایعات درون رگ‌های خونی مایعات داخل وریدی تزریق خواهند شد.

– برای تلاش جهت حفظ فشار خون می‌توان داروهای داخل وریدی استفاده کرد. آن‌ها با تحریک قلب به تپش‌های قوی‌تر و از طریق فشردن رگ‌های خونی جریان خون را در آن‌ها افزایش می‌دهند.

پی گیری مشکل شوک شدن

بیماران شوک شده شدیدا مریض هستند و به یک واحد درمانی مجهز ارجاع داده می‌شوند. بسته به شرایط و علل اصلی، افرادی با تخصص‌های گوناگون مشغول مراقبت و درمان آن‌ها خواهند شد. پرستارانی که دوره‌های آموزشی پیشرفته را گذرانده‌اند، متخصصان دستگاه تنفسی، و داروشناسان نیز به تیم پزشکان تعیین شده برای یک بیمار اضافه می‌شوند.

وقتی بدن تحت استرس قرار دارد، نسبت به عفونت آسیب پذیرتر می‌شود. وقتی به مدتی طولانی در بدن یک بیمار لوله‌هایی کار گذاشته می‌شوند، آن‌ها در معرض خطر جدی عفونت قرار می‌گیرند. با آن که در بیمارستان هستند، پرسنل مراقب و هوشیار هستند که نگذارند عفونت‌های بیمارستان شیوع پیدا نکنند.

اگر شخصی از شوک جان به در ببرد همچنان به مراقبت‌های پرستاری گسترده نیاز خواهد داشت. ممکن است توانبخشی مدت زمانی طولانی طول بکشد چون لازم است ارگان‌های مختلف قدرت عملکردی خود را باز یابند. مقدار زمانی که بدن در حالت شوک بوده است میزان آسیب به ارگان‌های بدن را تعیین می‌کند، و بهبود کامل ممکن است هرگز اتفاق نیفتد. آسیب مغزی می‌تواند به سکته و اختلال فکری بینجامد. آسیب قلبی و ریوی می‌تواند به ناتوانی‌های جدی منجر شود که ممکن است شامل کاهش تحمل بدن در برابر انجام فعالیت ورزشی شود. آسیب کلیوی ممکن است به دیالیز بینجامد.

شوک شدن نقطه‌ی اوج وضعیت ارگان‌های بدن است که از کار افتاده‌اند یا در حال از کار افتادن هستند. حتی با بهترین مراقبت‌ها هم، خطر قابل توجه مرگ وجود دارد. نرخ مرگ و میر ناشی از شوک به نوع و دلیل شوک بستگی دارد و به سن و وضعیت سلامتی اولیه بیمار.


اشتراک گذاری مطلب

تمام حقوق مادی معنوی , مطالب برای سلامت ما محفوظ است